Monday, December 01, 2014

IZ MUZIČKE TRADICIJE BANJALUKE

 Banovinsko pozoriste 1934.g.

Narodno pozorište je otvoreno 18. oktobra 1930. Za prvog upravnika postavljen je Dušan Mitrović. Dirigenti i kompozitori muzike za pozorišne predstave s pjevanjem bili su Ivan Dominis, Josip Jiranek, Vladimir Milošević i Jaroslav Pleciti. U toku prve pozorišne sezone izvedeno je 35 premijera. Do izgradnje vlastite pozorišne zgrade korišćena je u ove svrhe adaptirana dvorana bivše Sokolane (kasnije kino „Kozara"), koja je mogla primiti 400 posjetilaca. Pravilnik o radu donio je ban 19. septembra 1930. O cjelokupnom održavanju staralo se Tehničko odjeljenje Banovinske uprave. Članovi ovog teatra, o čijem se izboru starao ban, jer je kao ustanova bila podređena lično njemu, bila su istaknuta imena jugoslovenskog glumišta.
Narodno pozorište organizovalo je svake godine ljetne i zimske turneje po Vrbavskoj banovini. Tako su, na primjer, 10-26. januara 1938. gostovali u Bihaću, Cazinu, Bosanskoj Krupi, Bosanskom Novom i Prijedoru i za 16 dana dali 26 predstava, sa prosječno 142 gledaoca na svakoj. Ovakva naporna gostovanja organizovana su i u ostalim sezonama. Sa operetama i pozorišnim komadima s pjevanjem teatar je značajno uticao na muzički život grada i regionalnog područja.
Muzička tradicija nije dovoljno proučena. Koncert održan 31. maja 1881. spominje se kao prvi u Bosni i Hercegovini. Raniji koncertni nastupi rjeđe se navode. Đuro Pilar, profesor univerziteta u Zagrebu, naveo je svakodnevne koncerte u Mocnajevoj pivnici, gdje je i on prisustvovao 6. jula 1879. Zna se da je u to vrijeme prve poduke na klaviru i violini davao Karlo Obert, a poslije i Marijan Markezinović. Na temelju odobrenja Gradskog kotarskog ureda od 27. februara 1894. grupa nastavnika muzike na čelu sa Markezinovićem otvorila je privatnu školu za vokalnu i instrumentalnu muziku i crkveno pjevanje. Čak je od 23. decembra 1893. do 3. avgusta 1896. radila i firma za poizvodnju drveta za muzičke instrumente, vlasništvo Viktora Lehlajtnera (Lechleitner). Među muzičkim pedagozima, koji su najviše učinili za razvoj muzičke kulture, posebno se ističe Franjo Maćejovski, češki kompozitor, dirigent Hrvatskog pjevačkog društva ,,Nada“ i osnivač hora Muslimanskog zanatskog društva ,,Fadilet“ u Banjaluci, gdje je boravio 1900-1905, a potom i 1915-1916, i za kratko vrijeme učinio mnogo u prikupljanju i bilježenju narodnih pjesama, školovanju muzičkog podmlatka i razvijanju muzičkog obrazovanja. Poslije (velikog) rata muzički život se razvijao na više osnova. Pored privatnih muzičkih poduka muzičko obrazovanje je bilo zastupljeno i u školama. Iako su i ranije u školama postojali horovi, naredbom od 12. decembra 1928. morali su se osnovati dječiji, ženski, muški i mješoviti horovi i održavati časovi vokalne i instrumentalne muzike. Muzičku nastavu njegovala je Učiteljska škola. Od školske 1934/1935. godine u Banjaluci je radila Muzička škola. Među banjalučkim muzičkim pedagozima treba istaći profesora muzike Julija Kuglia i (akademika) Vladu Miloševića. Drugi pravac razvijanja muzičke kulture bili su koncerti banjalučkih pjevačkih društava. Jedno vrijeme ih je bilo i više od deset sa programima visokog instrumentalnog i vokalnog dometa, što su pokazali i na gostovanjima po Jugoslaviji. Bilo je i više operskih pjevača koji su napustili profesionalno bavljenje muzikom i nastupali na pojedinim dobrotvornim priredbama. Treći pravac u muzičkom stvaralaštvu bile su operete, pozorišni komadi s muzikom Narodnog pozorišta. U instrumentalnoj muzici isticao se i vojni orkestar. Sarađivao je sa Narodnim pozorištem, u pripremama opereta. Ova djelatnost Narodnog pozorišta stimulirala je i stvaralaštvo kompozitora i dirigenata. Negdje je trebalo istovremeno uvježbavati muzički i baletni dio. U komponovanju, dirigovanju i muzičkoj pedagogiji treba posebno istaći zasluge Rafaela Arneria, Josipa Jiraneka, Josipa Hermana, Josipa Kaplana, Maksimilijana Mikšika, Vladu Miloševića, Većeslava Nigla, Karela Pahora, Jaroslava Plecitia i Dragana Šajnovića.


(Milan Vukomanović, 'Banjaluka, 1990.)

Muzicka kapela, Hotel Palas 1936.g.

No comments:

Post a comment